Louis de Funès (1914–1983) là danh hài điện ảnh được khán giả Pháp yêu mến bậc nhất thế kỷ 20, nổi tiếng với những cơn giận bùng nổ, khuôn mặt biến hóa không ngừng và những nhân vật vừa hống hách vừa hèn nhát. Ông chỉ thật sự thành ngôi sao khi đã gần năm mươi tuổi, sau hàng chục năm đóng vai phụ, rồi liên tiếp có những phim ăn khách nhất nước Pháp như Le Gendarme de Saint-Tropez (1964), Le Corniaud (1965) và La Grande Vadrouille (1966). Đến nay, phim của ông vẫn được chiếu lại đều đặn trên truyền hình Pháp.
Con đường dài đến thành công
Louis de Funès sinh ngày 31/7/1914 tại Courbevoie, gần Paris, trong một gia đình gốc Tây Ban Nha. Thời trẻ, ông làm nhiều nghề và chơi piano trong các quán bar ở Paris. Kinh nghiệm làm nhạc công về sau được nhiều người coi là chìa khóa cho cảm giác nhịp điệu đặc biệt trong lối diễn của ông.
Ông theo học diễn xuất và bắt đầu đóng phim từ giữa thập niên 1940. Trong gần hai mươi năm, ông xuất hiện trong rất nhiều phim, thường là vai nhỏ: một người phục vụ, một ông chủ cửa hàng, một khách qua đường. Những vai ngắn ấy cho ông cơ hội rèn luyện cách gây ấn tượng chỉ trong vài phút. Ông cũng diễn kịch sân khấu, và thành công trên sân khấu góp phần đưa ông đến với các vai chính điện ảnh.
1964–1965: bước ngoặt
Năm 1964 là năm mọi thứ thay đổi. Chỉ trong khoảng hơn một năm, ba phim có ông đóng chính lần lượt ra rạp và đều thành công:
- Le Gendarme de Saint-Tropez: ông đóng Ludovic Cruchot, một viên cảnh sát hiến binh được điều về thị trấn biển Saint-Tropez, nghiêm khắc với cấp dưới, khúm núm với cấp trên. Phim mở ra một loạt sáu phim kéo dài đến năm 1982.
- Fantômas: ông đóng viên thanh tra Juve truy đuổi tên tội phạm bí ẩn Fantômas, bên cạnh Jean Marais. Phim mở ra bộ ba phim đến năm 1967.
- Le Corniaud ra mắt đầu năm 1965 nhưng được quay trong giai đoạn này, đánh dấu sự hợp tác với đạo diễn Gérard Oury.
Ở tuổi năm mươi, Louis de Funès bỗng trở thành ngôi sao số một của điện ảnh Pháp.
Cặp đôi với Bourvil và đạo diễn Gérard Oury
Gérard Oury ghép Louis de Funès với Bourvil trong hai phim Le Corniaud (1965) và La Grande Vadrouille (1966). Bourvil hiền lành, chân chất, chậm rãi; de Funès nóng nảy, kiêu ngạo, dễ nổi cáu. Đây là công thức cặp đôi đối lập cổ điển, và hai danh hài bổ sung cho nhau một cách hoàn hảo.
La Grande Vadrouille giữ kỷ lục phim đông khán giả nhất tại Pháp trong hơn ba mươi năm, với hơn 17 triệu lượt vé, cho đến khi bị Titanic vượt qua cuối thập niên 1990. Dự án tiếp theo của bộ ba Oury – Bourvil – de Funès không thành vì Bourvil qua đời năm 1970.
Lối diễn của Louis de Funès
Khuôn mặt như một nhạc cụ
De Funès có khả năng biến đổi khuôn mặt nhanh và mạnh hiếm thấy: nhướn mày, trợn mắt, nhăn mũi, phồng má, chuyển từ nịnh bợ sang giận dữ trong một giây. Những biểu cảm ấy không ngẫu nhiên mà được tính toán kỹ, phối hợp với nhịp lời thoại và động tác như một bản nhạc.
Nhân vật "nịnh trên nạt dưới"
Phần lớn nhân vật nổi tiếng của ông có cùng một tính cách cốt lõi: hống hách, độc đoán với người dưới quyền nhưng khúm núm, sợ sệt trước người có quyền hơn. Ông chủ nhà hàng, viên cảnh sát, nhà công nghiệp, nhà phê bình ẩm thực. Khán giả cười vì nhận ra kiểu người này trong đời sống, và vì nhân vật luôn bị trừng phạt bằng những tình huống bẽ mặt.
Năng lượng và nhịp
Ông diễn với năng lượng dồi dào, nói nhanh, cử động liên tục, nhưng mọi thứ đều chính xác đến từng nhịp. Nhiều người làm việc với ông kể lại rằng ông chuẩn bị rất kỹ, tập đi tập lại từng động tác cho đến khi hoàn hảo, dù trên màn ảnh trông như bộc phát.
Những phim tiêu biểu
| Năm | Phim | Ghi chú |
|---|---|---|
| 1964 | Le Gendarme de Saint-Tropez | Mở đầu loạt sáu phim Gendarme |
| 1964 | Fantômas | Mở đầu bộ ba Fantômas |
| 1965 | Le Corniaud | Cặp đôi với Bourvil, đạo diễn Gérard Oury |
| 1966 | La Grande Vadrouille | Giữ kỷ lục phòng vé Pháp hơn ba mươi năm |
| 1967 | Oscar | Chuyển thể kịch sân khấu, hài tình huống |
| 1973 | Les Aventures de Rabbi Jacob | Đạo diễn Gérard Oury, thường được nhắc như phim hài về lòng khoan dung |
| 1976 | L'Aile ou la Cuisse | Nhà phê bình ẩm thực đối đầu ngành thực phẩm công nghiệp |
| 1980 | L'Avare | Chuyển thể vở Người hà tiện của Molière, ông đồng đạo diễn |
| 1981 | La Soupe aux choux | Hài kỳ ảo về nông thôn Pháp |
Với L'Avare, de Funès hiện thực hóa mong muốn đóng Harpagon, nhân vật hà tiện kinh điển của Molière. Ông vừa đóng chính vừa đồng đạo diễn. Đây là cầu nối thú vị giữa hài kịch cổ điển Pháp và hài điện ảnh đại chúng.
Những năm cuối và sự ghi nhận
Năm 1975, de Funès bị nhồi máu cơ tim hai lần và phải tạm ngừng làm việc. Khi quay lại, ông phải giảm cường độ, các phim sau được quay với lịch làm việc nhẹ hơn và có bác sĩ theo dõi. Ông cũng dành nhiều thời gian cho khu vườn ở lâu đài của gia đình vợ tại vùng Loire, đặc biệt là vườn hồng.
Năm 1980, ông được trao giải César danh dự, một sự ghi nhận muộn của giới điện ảnh Pháp, vốn thường lạnh nhạt với phim hài đại chúng. Louis de Funès qua đời ngày 27/1/1983 tại Nantes.
Góc nhìn hôm nay: vì sao vẫn được yêu
Hơn bốn mươi năm sau khi ông mất, phim của Louis de Funès vẫn được chiếu trên truyền hình Pháp và thu hút khán giả nhiều thế hệ. Lý do có lẽ nằm ở sự phổ quát của nhân vật: ai cũng từng gặp một người "nịnh trên nạt dưới", và ai cũng thích thấy người đó bị bẽ mặt. Lối hài hình thể và biểu cảm của ông cũng vượt qua rào cản ngôn ngữ, giúp phim của ông được yêu thích ở nhiều nước.
Ở thị trấn Saint-Raphaël, miền Nam nước Pháp, có một bảo tàng dành riêng cho ông. Saint-Tropez, nơi lấy bối cảnh loạt phim Gendarme, cũng có bảo tàng về hiến binh và điện ảnh đặt tại chính tòa nhà từng xuất hiện trong phim.
Với người học diễn hài, de Funès dạy rằng biểu cảm phải đi cùng nhịp điệu, và sự chính xác là nền tảng của sự bùng nổ. Một bài tập: chọn một câu thoại đơn giản như "Mời anh ngồi", diễn nó năm lần với năm thái độ khác nhau, từ nịnh bợ đến giận dữ, chỉ bằng khuôn mặt và nhịp nói. Muốn xem, hãy bắt đầu với Le Corniaud hoặc La Grande Vadrouille để thấy cặp đôi với Bourvil, rồi Le Gendarme de Saint-Tropez để thấy nhân vật đặc trưng nhất của ông.
Câu hỏi thường gặp
Louis de Funès là ai?
Louis de Funès (1914–1983) là danh hài điện ảnh Pháp, nổi tiếng với những nhân vật nóng nảy, hống hách và khuôn mặt biến hóa không ngừng. Ông trở thành ngôi sao từ năm 1964 với loạt phim Le Gendarme de Saint-Tropez và các phim với Bourvil.
Phim nổi tiếng nhất của Louis de Funès là phim nào?
La Grande Vadrouille (1966), đóng cùng Bourvil, là phim thành công nhất của ông, giữ kỷ lục phim đông khán giả nhất tại Pháp trong hơn ba mươi năm. Loạt phim Le Gendarme và bộ ba Fantômas cũng rất nổi tiếng.
Louis de Funès nổi tiếng từ năm bao nhiêu tuổi?
Ông thật sự trở thành ngôi sao năm 1964, khi đã khoảng năm mươi tuổi, sau gần hai mươi năm đóng vai phụ. Đây là một trong những trường hợp thành công muộn nổi tiếng nhất của điện ảnh Pháp.
Loạt phim Le Gendarme có bao nhiêu phần?
Loạt phim gồm sáu phần, bắt đầu với Le Gendarme de Saint-Tropez năm 1964 và kết thúc năm 1982. Louis de Funès đóng viên hiến binh Ludovic Cruchot trong cả sáu phim.
Louis de Funès mất năm nào?
Louis de Funès qua đời ngày 27/1/1983 tại Nantes, Pháp. Trước đó, năm 1980, ông được trao giải César danh dự.
