Ken Shimura (1950–2020) là danh hài truyền hình Nhật Bản, thành viên nhóm hài The Drifters và là một trong những gương mặt được khán giả Nhật yêu mến nhất suốt gần năm mươi năm. Ông nổi tiếng với hài hình thể, những nhân vật tiểu phẩm như "Lãnh chúa ngốc" (Baka Tono-sama) hay "Ông chú kỳ quặc" (Henna Ojisan), và với các chương trình tạp kỹ hài phát sóng nhiều năm liền trên truyền hình Nhật. Ông qua đời ngày 29/3/2020 vì viêm phổi do COVID-19, một tin buồn gây chấn động cả nước Nhật.
Từ người giúp việc đến thành viên The Drifters
Ken Shimura sinh ngày 20/2/1950 tại Higashimurayama, Tokyo. Từ nhỏ ông đã mê hài, xem các danh hài trên truyền hình và tập bắt chước. Khoảng năm 1968, ông tìm đến The Drifters, một nhóm nhạc kiêm hài đang rất nổi tiếng, và xin làm người giúp việc (tsukibito) cho các thành viên. Đây là con đường vào nghề quen thuộc trong giới giải trí Nhật thời ấy: làm phụ tá, xách đồ, quan sát và học việc trong nhiều năm.
Năm 1974, khi thành viên Chū Arai rời nhóm, Shimura chính thức trở thành thành viên của The Drifters. Thời gian đầu, ông chưa được khán giả đón nhận ngay, vì người xem đã quen với đội hình cũ. Phải mất một thời gian, ông mới tìm được chỗ đứng riêng.
8 giờ rồi, tập hợp cả nào!
The Drifters gắn liền với chương trình Hachiji da yo! Zen'in shūgō (tạm dịch: "8 giờ rồi! Tập hợp cả nào!") phát sóng trên đài TBS từ năm 1969 đến năm 1985. Đây là chương trình tạp kỹ hài phát trực tiếp vào tối thứ Bảy, thường được ghi hình tại các hội trường lớn trước đông đảo khán giả, nhiều người là trẻ em và gia đình.
Chương trình có những tiểu phẩm dựng trên sân khấu lớn với bối cảnh công phu: những ngôi nhà đổ sập, những căn bếp bị phá tung, nước dội từ trên xuống. Hài hình thể chiếm vai trò trung tâm. Các thành viên ngã, bị đập, bị dội nước, theo nhịp dàn dựng kỹ lưỡng để khán giả cười vang.
Năm 1976, bài hát vui Higashimurayama Ondo, mang tên quê nhà của Shimura, được ông trình diễn trong chương trình và trở thành một hiện tượng. Từ đây, Shimura trở thành ngôi sao của nhóm, và tên quê hương ông được cả nước biết đến.
Những nhân vật đáng nhớ
| Nhân vật | Mô tả | Nguồn hài |
|---|---|---|
| Baka Tono-sama (Lãnh chúa ngốc) | Một vị lãnh chúa thời phong kiến mặt trắng, ngây ngô, tùy hứng | Quyền lực trong tay người khờ khạo; triều đình phải chiều theo những ý thích vô lý |
| Henna Ojisan (Ông chú kỳ quặc) | Một người đàn ông có hành vi lạ lùng, bị bắt quả tang thì tự giới thiệu và nhảy một điệu riêng | Sự lặp lại có chủ đích, khán giả chờ đợi câu cửa miệng |
| Các nhân vật ông lão, bà lão | Những người già lẩm cẩm nhưng tinh quái | Hài quan sát tính cách, cử chỉ chậm rãi |
Baka Tono-sama là sáng tạo bền bỉ nhất. Bắt đầu từ năm 1986, chương trình đặc biệt mang tên nhân vật này phát sóng trên đài Fuji TV trong nhiều năm. Hình ảnh một vị lãnh chúa không biết gì, chỉ thích ăn uống, vui chơi, và cả triều đình phải xoay xở theo ý thích của ông, là một kiểu châm biếm nhẹ nhàng về quyền lực, không nhắm vào ai cụ thể.
Lối hài của Ken Shimura
Hài hình thể và tiểu phẩm
Shimura gần như không bao giờ làm hài độc thoại hay hài đối đáp kiểu manzai. Ông là bậc thầy của tiểu phẩm (konto) có dàn dựng: những tình huống ngắn với nhân vật, bối cảnh, đạo cụ và nhịp hài hình thể chính xác. Ông nổi tiếng là người cầu toàn, tự tay xem xét kịch bản, sửa từng động tác, và đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các diễn viên.
Lối hài ấy được nhiều người so sánh với các danh hài phim câm phương Tây, những người mà chính Shimura cũng ngưỡng mộ. Tiếng cười của ông không phụ thuộc nhiều vào lời nói, nên khán giả ở các nước châu Á khác cũng dễ tiếp nhận.
Tiếng cười cho cả gia đình
Phần lớn chương trình của Shimura nhắm đến khán giả gia đình, phát vào giờ vàng. Một số tiểu phẩm từng bị các hội phụ huynh phê bình là quá ồn ào hay thô, nhưng phần lớn khán giả Nhật lớn lên cùng những tiếng cười ấy và coi chúng là ký ức tuổi thơ.
Lặp lại có chủ đích
Nhiều nhân vật và câu cửa miệng của Shimura được lặp lại qua nhiều năm. Thay vì nhàm chán, sự lặp lại tạo ra niềm vui chờ đợi: khán giả biết câu cửa miệng sắp đến và cười vì nó đến đúng lúc, hoặc vì nó đến theo một cách bất ngờ. Đây là kỹ thuật running gag ở quy mô cả một sự nghiệp.
Các chương trình qua nhiều thập niên
- Hachiji da yo! Zen'in shūgō (TBS, 1969–1985): chương trình của The Drifters, nơi Shimura trở thành ngôi sao.
- Katō-chan Ken-chan Gokigen Terebi (TBS, 1986–1992): làm cùng Cha Katō, một thành viên khác của The Drifters.
- Shimura Ken no Bakatono-sama (Fuji TV, từ năm 1986): chương trình đặc biệt về nhân vật Lãnh chúa ngốc.
- Shimura Ken no Daijōbu da (Fuji TV, 1987–1993): nơi ra đời nhân vật Ông chú kỳ quặc.
- Tensai! Shimura Dōbutsuen (Nippon TV, 2004–2020): chương trình về động vật, cho thấy một Shimura hiền hòa, gần gũi.
Ngoài truyền hình, từ giữa những năm 2000, Shimura còn duy trì một chương trình kịch sân khấu hằng năm, đưa hài tiểu phẩm trở lại với khán giả trực tiếp.
Sự ra đi và nỗi tiếc thương
Cuối tháng 3/2020, Ken Shimura nhập viện vì viêm phổi do COVID-19 và qua đời ngày 29/3/2020, ở tuổi 70. Ông là một trong những người nổi tiếng đầu tiên ở Nhật Bản mất vì dịch bệnh này, và sự ra đi của ông khiến nhiều người Nhật nhận ra mức độ nghiêm trọng của đại dịch.
Trước khi mất, ông được chọn đóng vai chính trong phim điện ảnh Kinema no Kamisama của đạo diễn Yamada Yōji, vai chính điện ảnh đầu tiên của ông. Vai diễn sau đó được giao cho diễn viên khác, và phim ra mắt năm 2021.
Góc nhìn hôm nay: di sản ở Higashimurayama
Quê nhà Higashimurayama tưởng nhớ ông theo nhiều cách. Gần ga Higashimurayama có ba cây được người dân gọi là "cây Shimura Ken", trồng từ thời bài Higashimurayama Ondo nổi tiếng. Năm 2021, một bức tượng Ken Shimura được dựng trước nhà ga, trở thành nơi người hâm mộ đến thăm.
Với người học làm hài, Shimura để lại nhiều bài học. Thứ nhất là con đường học việc: nhiều năm làm phụ tá, quan sát những người đi trước trước khi được đứng trên sân khấu. Thứ hai là sự cầu toàn trong tiểu phẩm: mỗi cú ngã, mỗi biểu cảm đều được tập đi tập lại. Thứ ba là sức mạnh của nhân vật: một nhân vật được xây dựng tốt có thể sống hàng chục năm và trở thành bạn của khán giả.
Tổng quan về hài truyền hình Nhật Bản, từ manzai đến các chương trình tạp kỹ, được bàn ở mục hài truyền thanh và truyền hình. Với người muốn tìm hiểu riêng về Shimura, các bản tổng hợp tiểu phẩm của The Drifters và chương trình Lãnh chúa ngốc vẫn được phát hành, và hài hình thể của ông dễ thưởng thức ngay cả khi không hiểu tiếng Nhật.
Câu hỏi thường gặp
Ken Shimura là ai?
Ken Shimura (1950–2020) là danh hài truyền hình Nhật Bản, thành viên nhóm The Drifters. Ông nổi tiếng với hài hình thể, các nhân vật như Lãnh chúa ngốc và Ông chú kỳ quặc, và các chương trình tạp kỹ hài phát sóng nhiều năm liền.
Ken Shimura mất vì sao?
Ken Shimura qua đời ngày 29/3/2020 vì viêm phổi do COVID-19, ở tuổi 70. Ông là một trong những người nổi tiếng đầu tiên ở Nhật Bản mất vì dịch bệnh này.
The Drifters là nhóm gì?
The Drifters là nhóm nhạc kiêm hài nổi tiếng của Nhật Bản, gắn với chương trình tạp kỹ Hachiji da yo! Zen'in shūgō phát trên TBS từ năm 1969 đến 1985. Ken Shimura trở thành thành viên chính thức năm 1974.
Baka Tono-sama là nhân vật gì?
Baka Tono-sama (Lãnh chúa ngốc) là nhân vật do Ken Shimura sáng tạo: một vị lãnh chúa thời phong kiến ngây ngô, tùy hứng, khiến cả triều đình phải chiều theo. Chương trình đặc biệt về nhân vật này phát trên Fuji TV từ năm 1986.
Higashimurayama Ondo là gì?
Đây là một bài hát vui mang tên quê nhà Higashimurayama của Ken Shimura, được ông trình diễn trong chương trình của The Drifters năm 1976 và trở thành hiện tượng. Bài hát giúp Shimura trở thành ngôi sao của nhóm.