Giải Emmy dành cho hài truyền hình gồm một cụm hạng mục trong Primetime Emmy Awards do Viện Hàn lâm Truyền hình Mỹ (Television Academy) trao hằng năm: Phim hài truyền hình dài tập xuất sắc (Outstanding Comedy Series), các giải diễn viên chính, diễn viên phụ, khách mời trong phim hài, cùng các giải kịch bản và đạo diễn cho phim hài. Bên cạnh đó còn các hạng mục cho chương trình tạp kỹ, talk show và hài tiểu phẩm. Hiểu cách các hạng mục này được chia giúp người xem đọc đúng một tấm bảng vàng: một chương trình "thắng Emmy" có thể là thắng ở những hạng mục rất khác nhau.
Emmy là gì và ai trao
Emmy là hệ thống giải thưởng truyền hình lớn nhất nước Mỹ. Giải Emmy đầu tiên được trao năm 1949 tại Los Angeles, khi truyền hình còn là phương tiện mới. Tên gọi bắt nguồn từ "Immy", biệt danh của ống thu hình (image orthicon) dùng trong máy quay truyền hình thời đó; bức tượng là hình một người phụ nữ có cánh nâng một nguyên tử, tượng trưng cho nghệ thuật và khoa học của truyền hình.
Thực ra "Emmy" là tên chung của nhiều lễ trao giải tách biệt:
- Primetime Emmy — dành cho chương trình phát giờ vàng; đây là nơi có các hạng mục hài được nhắc tới nhiều nhất. Do Television Academy tổ chức.
- Daytime Emmy — dành cho chương trình ban ngày (talk show ban ngày, phim truyền hình dài kỳ), do một tổ chức khác quản lý.
- International Emmy — dành cho chương trình sản xuất ngoài nước Mỹ, có hạng mục riêng cho phim hài.
Lễ Primetime chính thường được truyền hình trực tiếp; trước đó vài ngày còn có các lễ Creative Arts Emmy trao cho hàng chục hạng mục kỹ thuật và một phần các giải diễn xuất khách mời, chương trình tạp kỹ đặc biệt.
Các hạng mục hài chính tại Primetime Emmy
Tên hạng mục thay đổi nhiều lần qua các thập kỷ. Bảng dưới đây mô tả cấu trúc chung của những năm gần đây; muốn biết tên chính xác của một năm cụ thể, nên tra trang chính thức của Television Academy.
| Nhóm | Hạng mục tiêu biểu | Ghi nhận điều gì |
|---|---|---|
| Chương trình | Outstanding Comedy Series | Cả một mùa phim hài truyền hình dài tập |
| Diễn xuất | Nam/nữ diễn viên chính, phụ trong phim hài | Một vai diễn trong mùa đó |
| Diễn xuất khách mời | Nam/nữ khách mời trong phim hài | Vai xuất hiện một vài tập (trao ở lễ Creative Arts) |
| Kịch bản | Kịch bản phim hài | Một tập phim cụ thể được nộp xét |
| Đạo diễn | Đạo diễn phim hài | Một tập phim cụ thể |
| Tạp kỹ | Talk show tạp kỹ, chương trình tiểu phẩm tạp kỹ | Talk show đêm khuya, chương trình hài tiểu phẩm |
| Chương trình đặc biệt | Chương trình tạp kỹ đặc biệt | Bao gồm nhiều suất diễn hài độc thoại đặc biệt |
Một điểm hay bị hiểu nhầm: giải kịch bản và đạo diễn trao cho một tập, không trao cho cả mùa. Vì vậy có những năm một phim thắng kịch bản nhờ một tập xuất sắc, nhưng giải phim hài xuất sắc lại về tay phim khác.
Thế nào là "phim hài" theo cách của Emmy
Ranh giới giữa hài và chính kịch trên truyền hình ngày càng mờ. Nhiều phim nửa tiếng có cảnh rất buồn; nhiều phim một tiếng có thoại rất hài. Để tránh tranh cãi mỗi mùa, Television Academy dùng một quy tắc dựa trên thời lượng: từ giữa thập niên 2010, chương trình có tập dài khoảng nửa tiếng mặc định được xếp vào nhóm hài, còn chương trình tập dài khoảng một tiếng mặc định xếp vào nhóm chính kịch. Nhà sản xuất có thể nộp đơn xin xếp ngược lại, và một hội đồng sẽ xem xét.
Quy tắc này hợp lý về mặt hành chính, nhưng vẫn gây tranh luận. Có những mùa, giới phê bình phàn nàn rằng các phim "hài" thắng giải thật ra có nhiều cảnh chính kịch hơn cảnh hài. Ngược lại, một số người làm nghề cho rằng hài kịch truyền hình hiện đại vốn đã pha trộn, và việc phân loại theo thời lượng chỉ phản ánh thực tế sản xuất.
Những kỷ lục và dấu mốc đáng nhớ
Một số dấu mốc được nhắc đi nhắc lại trong lịch sử hạng mục hài:
- Năm mùa liên tiếp. Frasier thắng giải phim hài xuất sắc năm năm liền, từ 1994 đến 1998. Modern Family lặp lại thành tích này từ 2010 đến 2014. Đây là hai phim cùng giữ kỷ lục số lần thắng liên tiếp ở hạng mục này.
- Saturday Night Live. Lên sóng NBC từ ngày 11/10/1975 với Lorne Michaels là người sáng lập, chương trình thuộc nhóm nhận nhiều đề cử và giải Emmy nhất lịch sử truyền hình Mỹ, chủ yếu ở các hạng mục tạp kỹ, kịch bản, diễn xuất khách mời và kỹ thuật.
- I Love Lucy. Phát trên CBS từ 1951 đến 1957, là một trong những sitcom đầu tiên được Emmy ghi nhận, và Lucille Ball được xem là gương mặt hài truyền hình tiêu biểu của thập niên 1950.
Ngoài con số, điều đáng chú ý hơn là cách Emmy phản ánh sự thay đổi của chính hình thức hài truyền hình. Thập niên 1950–1970 chủ yếu là sitcom nhiều máy quay trước khán giả trường quay. Từ cuối thập niên 1990 và 2000, các phim một máy quay, không tiếng cười thu sẵn, kiểu giả tài liệu bắt đầu thắng thế. Từ thập niên 2010, các nền tảng phát trực tuyến có phim được đề cử và thắng giải, điều không tồn tại trước đó.
Hài tạp kỹ và hài độc thoại ở Emmy
Nhiều khán giả bất ngờ khi biết rằng một suất diễn hài độc thoại đặc biệt cũng có thể thắng Emmy. Các suất diễn đặc biệt (comedy special) thường tranh giải ở nhóm chương trình tạp kỹ đặc biệt, cạnh các chương trình ca nhạc và lễ trao giải. Kịch bản cho các suất diễn này cũng có hạng mục riêng.
Talk show đêm khuya — loại chương trình có màn độc thoại mở đầu của người dẫn, phỏng vấn khách mời và tiết mục âm nhạc — nằm ở nhóm talk show tạp kỹ. Các chương trình hài tiểu phẩm như Saturday Night Live thì nằm ở nhóm tiểu phẩm tạp kỹ. Việc tách đôi này diễn ra vào khoảng giữa thập niên 2010, khi số chương trình mỗi loại đã đủ nhiều để không còn phải tranh chung một hạng mục.
Với người làm hài, các hạng mục này có ý nghĩa thực tế: một biên kịch talk show hay biên kịch tiểu phẩm ít khi được khán giả biết mặt, và giải kịch bản là một trong số ít dịp tên tuổi của phòng biên kịch được xướng lên trên sóng truyền hình.
Giải Emmy được quyết định thế nào
Khác với một hội đồng giám khảo nhỏ, Emmy được quyết định bằng phiếu bầu của thành viên Television Academy — những người đang làm việc trong ngành truyền hình. Quy trình chung gồm hai vòng:
- Nộp hồ sơ. Nhà sản xuất, hãng phim hoặc cá nhân tự nộp chương trình, vai diễn, tập phim vào hạng mục phù hợp.
- Vòng đề cử. Thành viên trong từng nhánh nghề (diễn viên, biên kịch, đạo diễn…) bỏ phiếu chọn đề cử cho hạng mục thuộc nghề mình.
- Vòng chung kết. Thành viên đủ điều kiện bỏ phiếu chọn người thắng trong các đề cử.
Hệ quả là Emmy phản ánh đánh giá của người trong nghề, với cả ưu và nhược điểm của nó: đồng nghiệp hiểu tay nghề, nhưng cũng dễ bỏ phiếu theo thói quen cho những chương trình đã quen tên. Đó là lý do có những phim thắng liên tục nhiều năm, và cũng là lý do các nhà phê bình hay viết bài "những phim hài xứng đáng mà Emmy bỏ qua".
Góc nhìn hôm nay: đọc giải Emmy cho khéo
Khi thấy một chương trình được giới thiệu là "thắng giải Emmy", người xem có thể tự hỏi vài câu để hiểu đúng:
- Thắng ở Primetime, Daytime hay International Emmy?
- Thắng hạng mục chương trình, diễn xuất, kịch bản hay kỹ thuật?
- Thắng năm nào, với mùa nào?
Với người học nghề, danh sách đề cử kịch bản phim hài là một kho tư liệu quý: mỗi năm có năm, sáu tập phim được chính giới biên kịch chọn là đáng xem nhất. Xem liền mạch các tập đó, so sánh cách mở tập, cách cài và gỡ chi tiết, là một bài tập tốt hơn đọc nhiều sách lý thuyết. Kho lưu trữ đề cử và người thắng qua các năm được đăng công khai trên trang của Television Academy.
Ở Việt Nam, chưa có hệ thống giải tương đương dành riêng cho hài truyền hình; các giải bình chọn trong nước thường gộp hài vào những hạng mục rộng hơn. Theo dõi Emmy vì vậy cũng là cách để thấy một nền công nghiệp truyền hình chia nhỏ tay nghề làm hài đến mức nào: diễn, viết, đạo diễn, dựng, mỗi khâu đều có chỗ được ghi nhận.
Câu hỏi thường gặp
Giải Emmy có hạng mục nào cho phim hài?
Primetime Emmy có hạng mục phim hài truyền hình dài tập xuất sắc, các giải diễn viên chính, phụ và khách mời trong phim hài, cùng giải kịch bản và đạo diễn phim hài. Ngoài ra còn các hạng mục talk show tạp kỹ, chương trình tiểu phẩm tạp kỹ và chương trình tạp kỹ đặc biệt, nơi nhiều suất diễn hài độc thoại tranh giải.
Emmy phân biệt phim hài và chính kịch thế nào?
Từ giữa thập niên 2010, Television Academy mặc định xếp chương trình có tập khoảng nửa tiếng vào nhóm hài và tập khoảng một tiếng vào nhóm chính kịch. Nhà sản xuất có thể xin xếp khác và hội đồng sẽ xem xét. Quy tắc này vẫn còn bị tranh luận.
Phim hài nào thắng Emmy nhiều năm liền nhất?
Frasier (1994–1998) và Modern Family (2010–2014) cùng thắng giải phim hài xuất sắc năm năm liên tiếp. Đây là kỷ lục số lần thắng liên tiếp ở hạng mục này.
Tên Emmy có nghĩa là gì?
Tên Emmy bắt nguồn từ "Immy", biệt danh của ống thu hình image orthicon trong máy quay truyền hình thời đầu. Tượng Emmy là hình người phụ nữ có cánh nâng một nguyên tử. Giải được trao lần đầu năm 1949.
Suất diễn hài độc thoại có được giải Emmy không?
Có. Các suất diễn hài độc thoại đặc biệt thường tranh giải ở nhóm chương trình tạp kỹ đặc biệt, và kịch bản của chúng cũng có hạng mục riêng. Đây là cách giới truyền hình ghi nhận hài độc thoại như một hình thức chương trình.
