Chờ tiếng cười (holding for laughs) là kỹ thuật dừng lời khi khán giả đang cười, đợi tiếng cười lên tới đỉnh rồi bắt đầu lắng mới nói câu tiếp theo. Nếu nói đè lên, khán giả sẽ nín cười để nghe, câu tiếp bị lỡ và tràng cười bị cắt cụt. Người diễn giỏi giữ nguyên tư thế, giữ nhân vật trong lúc chờ, rồi bắt lại đúng lúc tiếng cười còn khoảng một nửa.
Tiếng cười có hình dạng
Người làm sân khấu từ lâu đã mô tả một tràng cười như một đường cong. Nó bắt đầu từ vài người hiểu nhanh, lan ra cả khán phòng, lên đỉnh, rồi hạ dần. Một số người cười trễ hơn vì hiểu chậm hơn hoặc vì cười lây từ người bên cạnh. Toàn bộ quá trình có thể chỉ kéo dài một hai giây, hoặc lâu hơn nhiều với một câu đùa thật sự trúng.
Câu hỏi của người diễn là: nói tiếp vào lúc nào trên đường cong ấy? Lời khuyên phổ biến trong giới sân khấu Anh – Mỹ là bắt lời khi tiếng cười vừa qua đỉnh và bắt đầu tụt. Nói sớm hơn thì đè lên, khán giả không nghe được. Đợi đến khi im hẳn thì nhịp bị gãy, khán phòng chùng xuống, và người diễn phải "kéo" lại năng lượng từ đầu.
Nói đè lên tiếng cười gây hại thế nào
Khán giả chọn nghe thay vì cười
Người ngồi xem có một phản xạ tự nhiên: khi người trên sân khấu cất lời, họ cố nghe. Nếu diễn viên nói khi tràng cười đang lên, khán giả sẽ nén cười lại. Tràng cười bị cắt ngang, và câu thoại vừa nói cũng bị nghe sót vì phần đầu chìm trong tiếng ồn.
Khán giả học được rằng không nên cười to
Lặp lại vài lần, khán phòng sẽ "học" một điều nguy hiểm: cười to thì lỡ thoại. Từ đó họ cười nhỏ hơn, ngắn hơn. Người diễn cảm thấy khán giả lạnh, trong khi chính mình đã dạy họ như vậy.
Mất câu thoại dựng cho cú cười sau
Trong một tiểu phẩm hay một màn độc thoại có cấu trúc, câu nói ngay sau tràng cười thường là phần dựng cho cú cười tiếp theo. Nếu câu đó bị nuốt, cú cười sau cũng mất theo. Một lỗi nhịp có thể kéo theo cả chuỗi.
Giữ nhân vật trong lúc chờ
Chờ tiếng cười không có nghĩa là đứng im như tượng hay quay đi chỉnh micro. Khoảng chờ vẫn là một phần của màn diễn. Diễn viên kịch được dạy "giữ" khoảnh khắc: tiếp tục sống trong nhân vật, giữ phản ứng trên mặt, để khán giả có thứ nhìn trong khi cười.
- Giữ biểu cảm vừa có: nếu câu đùa kết thúc bằng vẻ mặt bối rối, hãy giữ vẻ bối rối đó.
- Phản ứng nhỏ thêm: một cái liếc, một cái gật đầu nhẹ, như thể nhân vật cũng đang nghĩ lại điều vừa nói. Khéo léo thì phản ứng này có thể kéo dài tràng cười.
- Không cười theo khán giả: danh hài tự cười vào câu đùa của mình thường làm khán giả bớt cười. Có ngoại lệ, nhưng đó là lựa chọn phong cách, không phải phản xạ.
- Không phá không khí: uống nước, xem đồng hồ, nhìn sổ ghi chú ngay giữa tràng cười sẽ báo cho khán giả rằng màn diễn đã tạm ngừng.
Sân khấu, phim trường và truyền hình khác nhau thế nào
| Bối cảnh | Có khán giả thật? | Chờ tiếng cười ra sao |
|---|---|---|
| Sân khấu kịch, câu lạc bộ hài | Có, phản hồi ngay | Diễn viên nghe khán phòng mỗi đêm và điều chỉnh; đêm cười to thì chờ lâu, đêm cười ít thì đi nhanh |
| Sitcom quay trước khán giả trường quay | Có | Diễn viên chờ như trên sân khấu; khi dựng, đoạn cười có thể được cắt ngắn hoặc chỉnh lại |
| Sitcom một máy quay, phim điện ảnh | Không | Diễn viên và đạo diễn phải đoán trước chỗ khán giả sẽ cười; nhịp cuối cùng do khâu dựng quyết định |
| Radio, podcast trực tiếp | Có hoặc không | Không có hình ảnh giữ nhân vật, chỉ còn giọng; im lặng quá lâu dễ bị tưởng mất tiếng |
Ở phim không có khán giả, một lỗi thường gặp là thoại hài nối nhau quá sát. Khi phim ra rạp, khán giả cười vào câu đầu và bỏ lỡ câu thứ hai. Nhiều đạo diễn phim hài kể rằng họ phải chiếu thử cho khán giả xem rồi mới chỉnh lại chỗ hở giữa các câu thoại trong phòng dựng.
Đọc khán phòng: đêm nào cũng khác
Cùng một tiết mục, đêm thứ Sáu đông khán giả có thể cười dài gấp đôi đêm thứ Ba vắng. Vì vậy người diễn lâu năm không thuộc lòng "khoảng chờ" bằng số giây. Họ nghe.
Dấu hiệu tiếng cười đang lắng
- Âm lượng giảm rõ sau đỉnh.
- Tiếng cười tản ra thành những tiếng lẻ thay vì một khối.
- Khán giả hàng đầu bắt đầu nhìn lại sân khấu, chờ câu tiếp.
Khi tiếng cười không đến
Ngược lại, có lúc người diễn dừng chờ nhưng khán phòng không cười. Lúc này kéo dài khoảng lặng sẽ thành ngượng ngập. Danh hài có kinh nghiệm thường đi tiếp ngay như không có gì, hoặc dùng một câu "cứu" (người Mỹ gọi là saver) để biến chính sự im lặng thành tiếng cười. Câu cứu nổi tiếng nhất thường gắn với Johnny Carson, người dẫn The Tonight Show 1962–1992, vốn có tiếng về khả năng biến một câu đùa hỏng thành khoảnh khắc buồn cười nhất đêm.
Những lỗi người mới hay mắc
- Sợ im lặng: người mới đứng trên sân khấu thường thấy một giây dài như một phút, nên vội nói tiếp. Ghi hình lại sẽ thấy khoảng chờ thật ra rất ngắn.
- Chờ quá lâu: ngược lại, có người chờ tới khi khán phòng im phăng phắc, làm mất đà. Khán giả cần câu tiếp theo khi họ còn đang vui.
- Chờ ở mọi câu: dừng sau mỗi câu như thể câu nào cũng phải được cười khiến màn diễn đều đều và lộ vẻ "xin cười". Chỉ chờ khi tiếng cười thật sự đến.
- Bước ra khỏi nhân vật: trong lúc chờ lại quay xuống nhìn sổ, chỉnh quần áo, hay nói "cảm ơn" quá sớm.
- Cố kéo tràng cười: làm thêm động tác lố để khán giả cười tiếp. Đôi khi được, nhưng thường khiến cú cười chính bị lu mờ.
Góc nhìn hôm nay: tập chờ tiếng cười
Kỹ năng này không học được từ sách; nó cần khán giả thật. Nhưng có vài cách tập để vào sân khấu không còn bỡ ngỡ:
- Ghi âm mọi suất diễn. Open mic, buổi tập, thậm chí một lần kể chuyện trong bữa tiệc. Nghe lại để tìm chỗ mình nói đè lên tiếng cười.
- Xem bản ghi các chương trình có khán giả thật. Để ý người diễn dừng ở đâu, dừng bao lâu, làm gì với khuôn mặt trong lúc dừng.
- Tập "đếm thầm" trong đầu. Một số giáo viên diễn xuất khuyên người mới đếm chậm trong lúc chờ, để tránh cảm giác bị thời gian dí. Khi quen, việc nghe khán phòng sẽ thay cho việc đếm.
- Đọc sách nghề. The Comedy Bible của Judy Carter và Getting the Joke của Oliver Double đều có phần bàn về nhịp và quan hệ giữa người diễn với khán phòng.
Người không làm nghề cũng dùng được kỹ năng này: khi phát biểu, kể chuyện ở bàn tiệc hay mở đầu buổi họp, nếu người nghe cười, hãy để họ cười cho xong. Đó là món quà họ đang trao, đừng giật lại giữa chừng.
Câu hỏi thường gặp
Holding for laughs là gì?
Đó là kỹ thuật diễn viên dừng lời khi khán giả cười, chờ tiếng cười qua đỉnh và bắt đầu lắng rồi mới nói tiếp. Mục đích là để khán giả cười trọn vẹn và không bỏ lỡ câu thoại sau.
Nên chờ tiếng cười bao lâu?
Không có số giây cố định, vì mỗi khán phòng mỗi khác. Nguyên tắc chung là bắt lời khi tiếng cười vừa qua đỉnh và bắt đầu tụt, khoảng lúc còn một nửa. Chờ đến khi im hẳn thường làm mất đà.
Vì sao không nên nói đè lên tiếng cười?
Khi người diễn nói, khán giả sẽ nén cười để nghe. Tràng cười bị cắt, câu thoại bị nghe sót, và lâu dần khán giả cười nhỏ hơn vì sợ lỡ lời. Câu bị nuốt cũng có thể là phần dựng cho cú cười tiếp theo.
Làm gì trong lúc chờ khán giả cười?
Giữ nguyên nhân vật và biểu cảm vừa có, có thể thêm một phản ứng nhỏ như cái liếc hay cái gật. Tránh quay đi, uống nước hay nhìn sổ, vì những việc đó báo cho khán giả rằng màn diễn đã tạm dừng.
Phim không có khán giả thì chờ tiếng cười thế nào?
Diễn viên và đạo diễn phải đoán trước chỗ khán giả sẽ cười và để khoảng hở giữa các câu thoại. Nhịp cuối cùng được quyết định ở phòng dựng, thường sau khi chiếu thử cho khán giả xem.
