Danh hài làm MC là chuyện rất phổ biến, ở Việt Nam cũng như trên thế giới, vì người làm hài có sẵn những kỹ năng mà một người dẫn cần: giữ nhịp, làm ấm khán phòng, ứng biến khi có sự cố. Nhưng dẫn chương trình bằng tiếng cười khác với diễn hài: MC phục vụ chương trình, không phải chương trình phục vụ MC. Người làm tốt là người biết lúc nào gây cười, lúc nào lùi lại để khách mời, người nhận giải hay cô dâu chú rể là trung tâm.
Vì sao nhà sản xuất thích mời danh hài làm MC
- Giữ nhịp: người làm hài quen cảm nhận khán phòng, biết khi nào khán giả đang chùng xuống.
- Ứng biến: sự cố kỹ thuật, khách đến muộn, chương trình chậm giờ — danh hài biến khoảng trống thành tiếng cười.
- Tên tuổi bán vé, kéo người xem: một gương mặt quen giúp chương trình được chú ý.
- Làm mềm không khí trang trọng: lễ trao giải, hội nghị dài dễ nặng nề; vài câu đùa đúng lúc giúp khán giả dễ chịu.
Truyền thống dẫn lễ trao giải ở Mỹ
Lễ trao giải Oscar là ví dụ kinh điển. Danh hài Bob Hope dẫn lễ Oscar 19 lần, nhiều nhất trong lịch sử giải. Về sau, nhiều danh hài khác — trong đó Billy Crystal dẫn chín lần — tiếp nối truyền thống mở màn bằng một đoạn độc thoại hài về các đề cử và về chính ngành điện ảnh.
Ở truyền hình Mỹ, Johnny Carson dẫn The Tonight Show từ năm 1962 đến 1992, định hình hình mẫu người dẫn hài đêm khuya — câu chuyện riêng của talk show. Điều đáng nói ở đây là cả hai truyền thống đều cho thấy: người dẫn hài giỏi làm chương trình nhẹ nhàng hơn, nhưng không bao giờ biến nó thành tiết mục riêng của mình.
Các kiểu MC mà danh hài hay nhận
| Kiểu chương trình | Vai trò của MC hài | Điều cần giữ |
|---|---|---|
| Chương trình truyền hình giải trí | Dẫn dắt, tương tác thí sinh, khách mời | Theo kịch bản và đạo diễn; ứng biến trong khuôn khổ |
| Lễ trao giải | Mở màn bằng độc thoại hài, giới thiệu người trao, chuyển cảnh | Đùa về ngành, không làm bẽ mặt người nhận giải |
| Sự kiện doanh nghiệp | Điều phối chương trình, làm ấm không khí | Tôn trọng thông điệp của công ty, nói đúng tên, chức danh |
| Tiệc cưới | Dẫn nghi thức, giao lưu khách | Đôi uyên ương là trung tâm; đùa hiền, không động chạm gia đình |
| Đêm nhạc, đêm diễn tổng hợp | Giới thiệu tiết mục, lấp khoảng chuyển cảnh | Ngắn gọn; khán giả đến vì tiết mục chính |
Diễn hài và dẫn chương trình: khác nhau ở đâu
Mục tiêu
Diễn hài: khán giả cười càng nhiều càng tốt. Dẫn chương trình: chương trình trôi chảy, mọi phần đều được chú ý; tiếng cười là phương tiện.
Thời lượng
Một danh hài quen diễn mười lăm phút liền. MC thường chỉ có ba mươi giây đến hai phút giữa các phần — phải gây cười nhanh rồi nhường sân khấu.
Quan hệ với người khác trên sân khấu
Diễn hài có thể lấy bạn diễn làm "nạn nhân" của câu đùa. MC phải nâng người được giới thiệu lên. Câu đùa tốt nhất của MC thường nhắm vào chính mình hoặc vào tình huống chung.
Kịch bản
Chương trình lớn có kịch bản chi tiết, máy nhắc chữ, đạo diễn nói qua tai nghe. Ứng biến của MC phải ăn khớp với hệ thống ấy: một câu đùa dài thêm ba mươi giây có thể làm lệch cả phần phát sóng phía sau.
Đùa thế nào khi cầm micro dẫn chương trình
Vài nguyên tắc được nhiều người dẫn lâu năm chia sẻ:
- Tự trào an toàn nhất. Đùa về mình — chiều cao, trí nhớ, độ hồi hộp — gần như không làm ai tổn thương.
- Đùa về tình huống chung. Thời tiết, chỗ gửi xe, độ dài của bài phát biểu trước — điều cả phòng cùng trải qua.
- Không đùa về điều người khác không chọn được: ngoại hình, giọng vùng miền, hoàn cảnh gia đình.
- Hỏi trước nếu định "chọc" ai đó. Ở sự kiện công ty, tiệc cưới, một câu chọc sếp hay chọc bố vợ có thể vui hoặc thành thảm hoạ; hỏi ban tổ chức trước là cách chắc chắn.
- Biết khi nào nghiêm túc. Phút tưởng niệm, phần tri ân, lời phát biểu xúc động — đó không phải chỗ để đùa.
Ví dụ tự viết cho một câu mở đầu tự trào ở tiệc tất niên: "Ban tổ chức dặn em nói ngắn. Em hỏi ngắn là bao lâu, họ bảo: ngắn hơn bài phát biểu năm ngoái. Thế thì em còn được nói tới sáng." Câu này nhắm vào tình huống chung, không làm ai bẽ mặt — nhưng chỉ nên dùng khi chắc chắn lãnh đạo cũng vui tính.
Xử lý sự cố bằng tiếng cười
| Sự cố | Cách danh hài thường xử lý |
|---|---|
| Micro tắt giữa chừng | Diễn câm vài giây, nhận micro mới, một câu nhẹ về kỹ thuật — rồi đi tiếp |
| Khách mời chưa đến | Giao lưu khán giả, kể chuyện ngắn đã chuẩn bị sẵn cho tình huống chờ |
| Nói nhầm tên | Xin lỗi ngay, đọc lại đúng, có thể tự trào nhẹ; không đùa trên tên người khác |
| Chương trình chậm giờ | Cắt phần nói của mình trước tiên, không cắt phần của khách |
Nguyên tắc chung: sự cố nhỏ thì đùa nhẹ cho qua; sự cố liên quan đến an toàn, sức khoẻ của ai đó thì ngừng đùa ngay, phối hợp ban tổ chức.
Chuẩn bị trước một chương trình
- Đọc kịch bản, đánh dấu chỗ có thể chèn câu đùa và chỗ tuyệt đối không.
- Kiểm tra cách đọc tên, chức danh mọi người sẽ được giới thiệu.
- Hỏi về khán giả và những đề tài cần tránh.
- Chuẩn bị vài "câu lấp" cho tình huống chờ.
- Thử micro, đi thử đường lên xuống sân khấu.
- Thống nhất tín hiệu với đạo diễn hiện trường: kéo dài, rút ngắn, chuyển phần.
Những lỗi hay gặp khi danh hài cầm micro dẫn
- Biến phần dẫn thành tiết mục riêng. Mỗi lần chuyển cảnh lại kéo dài thêm vài câu đùa, cộng lại cả chương trình chậm nửa tiếng.
- Đùa lấn người được giới thiệu. Một câu chọc quá tay ngay trước khi người nhận giải bước lên làm khoảnh khắc của họ mất vui.
- Không thuộc kịch bản. Ứng biến hay đến mấy cũng không bù được việc giới thiệu sai thứ tự, quên tên nhà tài trợ.
- Dùng lại một câu đùa ở mọi sự kiện. Khán giả sự kiện có thể đã nghe câu đó ở tiệc khác tuần trước.
- Đọc sai không khí. Giữ nguyên năng lượng sôi nổi trong khi khán phòng đang xúc động sau một phần tri ân.
Người dẫn lâu năm thường tự hỏi sau mỗi chương trình: khán giả nhớ về sự kiện hay chỉ nhớ về mình? Câu trả lời đúng là cả hai, nhưng sự kiện phải đứng trước.
Góc nhìn hôm nay
Ở Việt Nam, nghệ sĩ hài dẫn chương trình truyền hình, sự kiện là chuyện quen thuộc, và nhiều người được khán giả biết đến qua vai trò MC nhiều hơn qua tiết mục diễn. Ranh giới giữa danh hài và người dẫn ngày càng mờ, nhưng tay nghề vẫn tách bạch: người dẫn giỏi làm cho người khác tỏa sáng.
Người muốn tập có thể bắt đầu từ việc xem lại các lễ trao giải và để ý: MC nói bao nhiêu giây giữa các phần, đùa về ai, dừng đùa ở đâu. Rồi thử dẫn một buổi sinh hoạt nhỏ ở lớp, ở công ty, ghi hình và xem lại.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhiều danh hài làm MC?
Danh hài có sẵn kỹ năng giữ nhịp, làm ấm khán phòng và ứng biến khi có sự cố — những điều một người dẫn chương trình cần. Tên tuổi của họ cũng giúp chương trình thu hút khán giả.
Ai dẫn lễ trao giải Oscar nhiều lần nhất?
Danh hài Bob Hope dẫn lễ trao giải Oscar 19 lần, nhiều nhất trong lịch sử giải. Billy Crystal là một danh hài khác dẫn nhiều lần, chín lần.
MC hài khác diễn viên hài thế nào?
Diễn viên hài lấy tiếng cười làm mục tiêu chính. MC hài dùng tiếng cười để phục vụ chương trình, nói ngắn giữa các phần và luôn đưa khách mời, người được vinh danh lên làm trung tâm.
Làm MC tiệc cưới có nên đùa nhiều không?
Nên đùa vừa phải, hiền, xoay quanh tình huống chung và tự trào. Tránh đùa về gia đình, ngoại hình hay chuyện riêng của cô dâu chú rể, vì khán giả gồm nhiều thế hệ.
